Over in vrijheid leven

IMG_2187Vorige week was ik bezig met het ontwerpen van een toets voor mijn tweedeklassers biologie. Een leuk onderdeel vind ik de groep “waar/niet waar” vragen. Ik noteer een aantal beweringen en de leerlingen moeten aangeven of ze al dan niet kloppen. Het antwoord is elke keer simpelweg “ja”of “nee”. Dat antwoord is dan “goed” of “niet goed”. Heel vertrouwd en herkenbaar voor de leerlingen.

We leven in een dualistische wereld. Niemand wil beschuldigd worden van “zwart-wit denken”, maar alle fundamentele dingen  hier op Aarde bestaan gewoon als duo: man-vrouw, licht-donker; goed-slecht; hier-daar; dood-leven enzovoorts. Bij de Advaita Vedanta houdt men zich echter bezig met “Non-dualiteit”. Wat is dat dan?  Leraren zoals Eckhart Tolle, Ramana Maharshi en zelfs Boeddha hebben namelijk gezegd dat in wezen alles Eén is: dood en leven, verleden en toekomst en andere “dualiteiten” bestaan in wezen niet – er is alleen alleen Nu. Zij onderwijzen ook dat er geen goede of slechte situaties bestaan, maar alleen Dat wat Is. Wat wij daarvan maken is slechts een oordeel – een gedachte.

Het leven is niet moeilijk en doet ook niet moeilijk; die laat de dingen gewoon gebeuren. Maar wat het moeilijk maakt zijn onze gedachten. Die oordelen in “zwart-wit”, dat wil zeggen, dualistisch: We beoordelen een gebeurtenis als goed of slecht, een mens als aardig of onaardig, een schilderij als mooi of lelijk. En zelfs als je zegt, “het is noch mooi noch lelijk, maar iets daar tussenin,” dan is dat ook weer een gedachte. Deze gedachten en oordelen geloven we automatisch. De dingen zijn echter in wezen nooit goed of slecht, mooi of lelijk, aardig of onaardig. Ze Zijn gewoon. Problemen bestaan ook niet. Een probleem is alleen iets waarin je kan geloven. Of niet. Dus als iets moeilijk is, is dat hetgeen waarin we geloven.

Maar wat als je volgens jou écht ervaart dat je een probleem hebt?

Die ervaring is reëel. Maar elke ervaring is ook mentaal. Alles wat we zien en ervaren is een interpretatie van onze hersenen, van onze mind. In die zin zijn problemen alleen maar mentale ervaringen.Je zou elke ervaring een verhaal kunnen noemen: een geloofwaardig verhaal over de realiteit. Je kunt jezelf helpen door je verhaal – en je gedachten over dat verhaal – te onderzoeken. Byron Katie bijvoorbeeld geeft hiervoor een aantal praktische handreikingen in wat zij The Work noemt. Dit is een stapsgewijze ontdekkingstocht naar onderliggende motivaties en beweegredenen van je eigen gedachten en je verhalen die je voor waar aanneemt.

Kunnen we functioneren zonder onze “verhalen” over de realiteit?

Maar kun je in dit leven wel functioneren zonder oordeel over “zwart-wit”, “goed-slecht” enzovoorts? Kunnen we functioneren zonder onze “verhalen” over de realiteit? Die verhalen zijn op zichzelf niet het probleem. Verhalen zijn er gewoon – we kunnen niet anders dan in verhalen leven. Ze geven ons aanknopingspunten in ons bestaan. Niemand wil een emotieloze, inhoudsloze persoonlijkheid zijn zonder verhaal. Verhalen worden pas een probleem als we er gehechtheid bij hebben en koppig erin blijven geloven. Dat geloof in je verhalen is het waard om te worden onderzocht. Het leven zal je nu en dan zelfs een uitnodiging daartoe geven en zelfs je geloof in je verhaal aan het wankelen brengen. Dit zie je momenteel in de wereld gebeuren. Veel mensen hebben zich geïdentificeerd met gedachten over hun baan, hun carrière en hun geld. Ze moeten een goede baan hebben (niet een slechte), een stijgende carrière hebben (niet een dalende) en veel geld (niet weinig). Ze zijn gaan geloven in het door henzelf geschreven verhaal en ze zijn eraan gehecht geraakt. De crisis maakt dat dat verhaal gaat wankelen. Sommigen raken hun baan, hun carrière en hun geld kwijt. Was dat verhaal wel waar? Waren zij echt die gedachten? Nee. Het verhaal is weg, maar zij zijn er nog. Wie zijn zij dan werkelijk nu ze hun oude verhaal niet langer meer kunnen geloven? Ze hebben een uitnodiging gekregen om hun gedachten te onderzoeken en weer vrij te worden. In die zin kan elke crisis een geschenk zijn.

Een geschenk kan iedere verschijningsvorm aannemen. Ook tegenslag en lijden kunnen geschenken zijn.

Allereerst is het niet de bedoeling dat je met opzet voor tegenslag kiest met de bedoeling om, door een soort van loutering, vrij te worden. Zelfkastijding is niet de weg. (“Als ik maar genoeg lijd dan word ik vrij en dan word ik verlicht.”) Het leven regelt het allemaal wel vanzelf..! Confrontaties, pijn en moeilijkheden komen vanzelf. Als die moeilijkheden als reëel worden ervaren dan wordt er dus in iets geloofd. Maar je wil geen moeilijkheden! En dus laat de uitnodiging tot zelfonderzoek niet lang op zich wachten. Door moeilijkheden krijg je dan als vanzelf de kans om weer vrij te worden.

Hoe werkt dit dan bij hele ernstige dingen als bijvoorbeeld ziekte?

Hoe kan een vrouw die te horen krijgt dat zij ernstig ziek is, dit als een geschenk – een uitnodiging – ervaren? Veel mensen die ernstig ziek worden krijgen een uitnodiging om weer bij de essentie te komen, om weer te zien dat ze zichzelf hadden verloren in hun verhalen. Verhalen gaan vaak over de toekomst en over het verleden. Een ernstig zieke  wordt op zichzelf teruggeworpen in het hier en nu. En ze krijgt de kans om de illusie van al die verhalen en de identificatie met al die verhalen te onderzoeken. Dat is een groot geschenk. Het verleden is geweest en de toekomst is er niet. En toch is ze er, merkt ze. Wie is ze zonder haar verhaaltjes? Misschien kan ze het antwoord niet onder woorden brengen. Maar het is wel voelbaar. Ze komt dichterbij bij ZichZelf.

Wat gebeurt er dan? Er ontstaat ruimte. Je bent niet meer beschikbaar voor al die verhaaltjes. Het leven kan door je heen naar buiten stromen en je wordt het leven zelf. Je bent vrij. Je laat je persoonlijkheid, je talenten en gaven gebruiken door het leven zelf. Je geef je eraan over, je laat de controle los. En je kijkt verwonderd naar wat er door jou heen blijkbaar wil gebeuren. Dat is het geschenk van non-dualiteit. Moet je dan maar passief door het leven gaan en op de één of andere manier het leven maar “zijn gang” laten gaan?

In mijn eigen leven kwam af en toe het volgende verhaaltje naar boven: “Ik moet mijn leven omgooien, er moet iets veranderen!”. Ik ben daarom ook regelmatig verhuisd, ben zelfs een tijdje in Amerika gaan wonen. Hoe verhoudt dat idee zich tot “alles is zoals het is en je zou je kunnen overgeven aan het leven zelf”?

Je ontdekt dat je toch niet over elk mogelijk aspect van je toekomst controle kan hebben.

Je hoeft niet altijd heel duidelijk bij jezelf te zeggen: “Ik wil dat er nu iets verandert”. Je kunt ook dicht bij jezelf blijven en actief proberen te onderzoeken waar je mee bezig bent. De aanleiding komt vaak vanzelf doordat bepaalde dingen in je leven ongemakkelijk gaan aanvoelen. Op deze manier worden je meer op jezelf teruggegooid en krijg je de kans om jezelf meer trouw te zijn. De omstandigheden ontvouwen zich dan ook vanzelf. Je hoeft zelf niet al te krampachtig naar oplossingen te zoeken en jezelf erin te verliezen, want hier en nu is er geen probleem. Wat je wél doet is alert blijven. Je ontdekt dat je toch niet over elk mogelijk aspect van je toekomst controle kan hebben. Vanzelf ontmoet je andere mensen en gebeuren er nieuwe dingen. Maar ook hier kan je pas wat mee als je alert blijft. Hoe vaak gebeurt het niet dat iemand zich iets afvraagt en er dan ineens vanzelf een antwoord komt, hetzij via een fragment op tv, hetzij via een gesprek met een vriend, hetzij via een artikel dat hij of zij ineens leest. Schuif dit soort dingen niet automatisch terzijde! Het leven weet veel beter dan wij met ons beperkte verstand wat er moet gebeuren. Het is juist wanneer we krampachtig de teugels blijven vasthouden dat we veel mooie en goede dingen kunnen gaan mislopen. Veranderingen vinden niet plaats door inzet maar door inzicht.

Het is veel leuker om vrij te worden over iets, dan om de dingen uit alle macht anders te willen hebben. De vreugde van vrij zijn is veel groter dan de vreugde die je denkt te krijgen door de situatie precies volgens jouw wil te veranderen. Je doet actief wat je kan in de richting van wat je wilt en de rest laat je los. Dat is vrijheid.

IMG_2159

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s